Waleriana, inaczej kozłek lekarski (Valeriana officinalis), to roślina występująca powszechnie w całej Eurazji na terenach wilgotnych – mokrych łąkach, torfowiskach, przy brzegach rzek i potoków. Roślina ta, osiągająca od jednego do nawet dwóch metrów wysokości, ma grubą łodygę oraz zebrane w baldachy drobne kwiaty w kolorze białym lub różowym. Kwitnie od czerwca do sierpnia, wydzielając słodki, miodowy zapach, który działa euforycznie na koty: pobudza je, a następnie uspokaja.

Waleriana stosowana jest w ziołolecznictwie od czasów starożytnych, w Polsce zaś co najmniej od XV wieku, kiedy to uprawiano ją w średniowiecznych klasztorach. Współcześnie roślina ta jest szeroko znana ze swoich właściwości uspokajających oraz wspomagających zasypianie, a w języku potocznym jej nazwa to synonim środka uspokajającego. Ziele może wpływać na układ nerwowy, redukując stres, pomagając w stanach lękowych, zmniejszając napięcie, a także rozluźniając mięśnie.

Abstrakcyjna na pierwszy rzut oka rzeźba, która „wyrosła” nieoczekiwanie w niedalekiej odległości od rzeki Bystrzycy, inspirowana jest właśnie kwiatem waleriany. Instalacja ta zdaje się doskonale odpowiadać na potrzeby dzisiejszych czasów, kiedy to w codziennej gonitwie rozpaczliwie poszukujemy momentu zatrzymania, chwili spokoju, ukojenia zszarganych nerwów, a nawet zapomnienia. „Waleriana” daje nam właśnie taką możliwość – możemy stanąć pod jej ażurowym kwiatostanem i popatrzeć w niebo albo kontemplować rzeźbę z pobliskiego wzniesienia, podziwiając w tle panoramę Starego Miasta.

Twórczość Igora Przybylskiego koncentruje się wokół systemów transportu oraz ich obecności w krajobrazie współczesności. Artysta przygląda się pojazdom, liniom kolejowym, stacjom, biletom, drogom, oznakowaniu oraz infrastrukturze, odnajdując w nich nie tylko funkcjonalne rozwiązania, lecz także charakterystyczną estetykę nowoczesności. Powracające w jego pracach motywy samochodowych karoserii, autobusów, wagonów, torowisk czy nazw miejscowości są wyrazem wieloletniej fascynacji tym obszarem rzeczywistości. Układają się one w opowieść o formie, miejscu i czasie oraz o przepływie ludzi, rzeczy i informacji w świecie kształtowanym przez potrzebę ruchu.

Punktem wyjścia dla realizacji nad Bystrzycą stał się charakterystyczny autobus marki Jelcz przez lata obecny na ulicach Lublina i zapisany w pamięci wielu mieszkańców miasta. Artysta nie tyle rekonstruuje konkretny pojazd, ile tworzy obiekt w formie przestrzennego szkicu zbudowanego z geometrycznych modułów w charakterystycznych kolorach, nawiązujących zarówno do estetyki epoki, w której powstawały te autobusy, jak i do uporządkowanego języka projektowania.

Rozpięta na tle nadrzecznej zieleni instalacja funkcjonuje jak powidok dawnego środka transportu – to forma rozpoznawalna, a zarazem niepełna, wymagająca od widza aktywnego składania obrazu z poszczególnych elementów. Podobnie jak w wielu innych swoich pracach Przybylski bierze rozpoznawalny motyw, który poddaje syntezie i przekształca w autonomiczny układ form, kolorów i rytmów balansujących pomiędzy dokumentacją a abstrakcją. W ten sposób nadbystrzycki „Jelcz M11”  bardziej niż przedstawieniem autobusu jest jego znakiem – formą przywołującą pamięć miejskiej infrastruktury oraz doświadczenia przemieszczania się wpisanego w historię miasta. 

Lublin przez wiele lat wyróżniał się na tle innych miast wykorzystaniem w komunikacji miejskiej dużej liczby Jelczy M11 – było ich tu 117 sztuk. Autobusy te, produkowane w latach 1985–1990, były wyjątkowe: do podwozia z silnikiem węgierskiego Ikarusa dopasowano skrócone nadwozie Jelcza PR110 (na licencji francuskiego Berlieta). Te pojazdy służyły w Lublinie od 1985 roku przez 33 lata. Nietypowy składak stał się symbolem kryzysu finansowego lat 80., bo z tego właśnie powodu wdrożono niezwykły projekt do produkcji. Dziś jeden egzemplarz M11 można spotkać na okazjonalnych liniach w Lublinie. Moja praca jest rezultatem wieloletniej kwerendy dotyczącej lubelskiej komunikacji. Kolorystyka instalacji nawiązuje do schematu malowania Jelczy M11 w Lublinie we wczesnych latach dwutysięcznych

– Igor Przybylski

Wykonana ze stali i kolorowej tkaniny instalacja Alicji Bielawskiej nawiązuje do architektury pawilonów ogrodowych. Te nieduże budowle o lekkiej konstrukcji stawia się, by ludzie mogli odpoczywać blisko natury. Zaprojektowany dla terenu nad Bystrzycą pawilon Bielawskiej przyjął geometryczny kształt, który widziany od góry przypominać może bliżej nieokreślony gwiazdozbiór.

Lekkie, półtransparentne tkaniny, zawieszone na stalowej konstrukcji, ruszają się na wietrze, słońce prześwieca przez nie, mieszając ich kolory. Można usiąść lub położyć się na trawie i obserwować ich ruch. Ten pawilon kolorowych cieni przyciąga uwagę, z tego miejsca możemy inaczej spojrzeć na otoczenie

– mówi o pracy autorka.

Podążając za jej opisem, rozumiemy, że pawilon jest hołdem dla chwili, wezwaniem do zatrzymania się, wyostrzenia zmysłów, poddania się działaniu otaczającej przyrody. W przeciwieństwie do tradycyjnego pawilonu ogrodowego ten nad Bystrzycą nie ma żadnej funkcji; nie ochroni przed wiatrem, promieniami słonecznymi czy deszczem – pozostaje zupełnie bezużyteczny. Kolorowa instalacja jest za to czymś innym – czystą potencjalnością, w której drzemie idea harmonii człowieka z naturą, jest także punktem wyjścia dla nieskrępowanej wyobraźni.

Praca Alicji Bielawskiej powstała we współpracy z Dekoma. Dziękujemy firmie za konsekwentne wspieranie sztuki współczesnej i za umożliwienie ponownej realizacji pracy Alicji Bielawskiej.