Józef Eder – fotograf XIX-wiecznego Lwowa | wystawa fotografii

Opis wydarzenia

Józef Eder (1831–1903) należy do grona najwybitniejszych i najlepiej dziś rozpoznawalnych lwowskich fotografów zawodowych XIX wieku. Przez ponad czterdzieści lat swojej działalności dokumentował Lwów i inne miasta Galicji, ich architekturę, krajobraz oraz mieszkańców. Jego fotografie zachowały obraz świata, który w drugiej połowie XIX wieku przechodził gwałtowne przemiany.

O samym Ederze zachowało się stosunkowo niewiele informacji biograficznych. Precyzyjnie nie są znane nawet daty jego urodzin i śmierci. Jego obecność w życiu fotograficznym epoki możemy dziś odtwarzać przede wszystkim na podstawie zachowanych fotografii, albumów oraz wzmianek publikowanych w ówczesnej prasie. To właśnie jego dorobek pozostaje najważniejszym świadectwem skali i różnorodności jego działalności.

Bez wątpienia ważnym miejscem w twórczym życiu Józefa Edera był zakład fotograficzny w Hotelu Angielskim przy ul. Karola Ludwika 15 – z filiami w Jassach (dzisiejsze Iași w Rumunii) i w Stanisławowie (dzisiejszy Iwano-Frankiwsk), który prowadził od 1861 roku wraz z partnerem, Bernhardem Brandem. Działał on – później tylko pod nazwiskiem Edera – do 1888 r., gdy wyburzono Hotel. W tym samym roku Eder otworzył własne atelier w Stanisławowie, przy ul. Sapieżyńskiej 9 – po jego śmierci przejęła je najpierw jego córka Teofila (od 1913), a później syn Władysław (od 1923). To rzadka historia trzech pokoleń fotografów w jednej rodzinie.

Eder podejmował niemal wszystkie najważniejsze tematy ówczesnej fotografii: wykonywał widoki Lwowa, Przemyśla, Rzeszowa i Krakowa, fotografował architekturę, krajobrazy, sceny etnograficzne, dworce, stacje i mosty kolejowe. Szczególne miejsce w jego dorobku zajmują albumy poświęcone galicyjskim liniom kolejowym, w tym Kolei Lwowsko-Brodzkiej i Kolei Lwowsko-Czerniowieckiej.

Nie mniej ważną część jego twórczości stanowiła fotografia portretowa. Eder utrwalał zarówno przedstawicieli ówczesnych elit, jak i setki zwykłych mieszkańców Lwowa. Wśród zachowanych prac znajdują się portrety osób znanych z życia publicznego, między innymi Władysława Ordona, ale także anonimowych lwowian, których wizerunki stały się dziś bezcennym świadectwem społeczeństwa XIX-wiecznego miasta.

Fotografie Józefa Edera zachwycają nie tylko poziomem artystycznym i warsztatowym. Ich wyjątkowa wartość polega również na tym, że pozwalają spojrzeć na Lwów i Galicję oczami fotografa, który z niezwykłą konsekwencją rejestrował otaczającą go rzeczywistość. Ulice, place, budynki, dworce, koleje, krajo