Postulaty ochrony tych siedlisk pojawiły się już na początku XX wieku i niewielki fragment Torfowisk Orawsko-Nowotarskich – Bór na Czerwonem w Nowym Targu – został rezerwatem już w 1925 roku. W tym czasie pozostałe Torfowiska Orawsko-Nowotarskie ulegały antropopresji: kopaniu torfu, meliorowaniu, wycinaniu bagiennego lasu, przekształcaniu mokradeł w pola uprawne i łąki.

Pomimo wielowiekowej presji działalności leśnej, rolniczej i górniczej, Torfowiska Orawsko-Nowotarskie nadal pozostają bogatym kompleksem unikatowych siedlisk, które są domem dla wielu organizmów. Mimo że współcześnie nie ma potrzeby eksploatacji tego miejsca, ulega ono systematycznemu niszczeniu przez globalne zmiany klimatyczne, presję myśliwych, leśników, deweloperów oraz samorządów. Torfowiska niszczone są przez ciągłe melioracje, demolowanie bobrowych zapór, dzikie rajdy samochodów terenowych, quadów i motocykli. Osuszane torfowiska często ulegają niszczycielskim pożarom.

„Dźwięki wymierania – Torfowiska Orawsko-Nowotarskie” to głównie odgłosy środowiska przyrodniczego, które zostało mocno zniszczone przez człowieka i mimo postulatów naukowców o utworzeniu w tym miejscu parku narodowego bądź parku krajobrazowego z siecią rezerwatów, nadal jest niszczone. Zarejestrowane dźwięki dalekie są od wyobrażeń wydarzeń dramatycznych: to śpiew ptaków, szum strumieni i wiatru kołyszącego drzewami, dalekie odgłosy wsi. Śpiew skowronka pojawia się na wymarłym torfowisku, gdzie jeszcze 30 lat temu tokowało dziesiątki cietrzewi. Nagrania kaczek zarejestrowano na zbiorniku przeciwpożarowym, który znajduje się w dole potorfowym przy ostatniej czynnej i legalnej kopalni torfu. Dźwięk pięknego strumienia to tak naprawdę odgłos wody płynącej przez rów odwadniający, który prowadzi do śmierci torfowiska. Szczekający lis został nagrany nieopodal ciągle niszczonej przez myśliwych nory. Daleki odgłos ciągnika rolniczego to nie zapowiedź żniw, lecz odgłos wykroczenia: oto nieznany sprawca, jak potem w protokole napisze policja, wiezie na wozie nielegalnie kopany torf.

Nagrania wykonano w latach 2019-2026 na Torfowiskach Orawsko-Nowotarskich w gminach Jabłonka, Czarny Dunajec i Nowy Targ.

Maciej Wirmański – realizator dźwięku, fieldrekordysta, muzyk, wydawca, kurator scen muzycznych, działacz kultury, krytyk muzyczny. Zajmuje się tworzeniem nagrań terenowych, opraw dźwiękowych złożonych ze znalezionych soundscape’ów na potrzeby wystaw artystycznych i muzealnych. Twórca instalacji dźwiękowych, muzyki teatralnej i filmowej. Od 2017 roku prowadzi wytwórnię Szara Reneta Tapes, która wydaje muzykę eksperymentalną, noise’ową, nagrania terenowe i słuchowiska. W ramach projektu Magury ’97 tworzy muzykę fake folk noise’ową inspirowaną muzyką Łuku Karpat. Pracuje jako realizator dźwięku przy filmach, TV, dokumentach i innych formach audialnych. Zajmuje się postprodukcją muzyki i dźwięku. Mieszka i pracuje na Podhalu. Ptasiarz amator.

https://maciejwirmanski.pl/
https://maciejwirmanski.bandcamp.com/
https://szarareneta.bandcamp.com/

Podczas Innych Brzmień wysłuchamy nagrań terenowych z albumu „Crying Glacier”, wyróżnionego przez Bandcamp i A Closer Listen jako jedno z najważniejszych wydawnictw fieldrecordingowych 2025 roku. Każdy z utworów odsłania subtelny, a zarazem niezwykle złożony pejzaż dźwiękowy lodowca Morteratsch. W szczelinach wypełnionych wodą materializują się osobliwe głosy – jedne przypominają śpiew ptaków, inne ludzką mowę, jeszcze inne przywodzą na myśl brzmienie syntezatorów. Nakładając się na siebie, tworzą gęstą, wielowarstwową tkankę lodowcowego szumu. Topniejący lód odsłania bogaty repertuar akustycznych zjawisk: pomruki, warczenia, bulgotanie, trzaski, pęknięcia i szum tryskającej wody. Morteratsch przemawia własnym językiem, a różnorodność i ekspresja tworzonych przez niego brzmień wprawiają w autentyczny zachwyt.

Bezpośrednio po odsłuchu odbędzie się pokaz krótkometrażowego filmu dokumentalnego „Crying Glacier” (14’13”, reż. Lutz Stautner), nominowanego do News & Documentary Emmy Awards w kategorii „Outstanding Climate, Environment or Weather Coverage”. Dokument przybliża proces rejestracji dźwięków lodowca oraz idee stojące za całym projektem. W finałowej scenie filmu pojawia się wymowne ostrzeżenie: „Bez skutecznej ochrony klimatu istnieje duże prawdopodobieństwo, że nagrania Ludwiga Bergera przetrwają dłużej niż alpejskie lodowce”. Projekt „Crying Glacier” jest więc nie tylko niezwykłym doświadczeniem słuchowym, lecz także poruszającym świadectwem zmian zachodzących w środowisku naturalnym.

„To coś więcej niż naukowe świadectwo – to niemal intymne doświadczenie zmysłowe, które konfrontuje słuchacza z namacalną rzeczywistością globalnego ocieplenia” (Radio Télévision Suisse).

Ludwig Berger – artysta dźwiękowy, kompozytor, edukator. W swojej praktyce artystycznej łączy ekologię akustyczną, głębokie słuchanie i poetycką narrację, tworząc instalacje dźwiękowe, kompozycje, spacery dźwiękowe oraz dokumenty radiowe.  Jego projekty poruszają się pomiędzy słuchaniem międzygatunkowym, geologicznym i architektonicznym, ze szczególnym zainteresowaniem dla mikroskopijnych zjawisk akustycznych, takich jak komunikacja owadów, rytmy roślin czy odgłosy topniejących lodowców. Ukończył studia z zakresu kompozycji elektroakustycznej, muzykologii, historii sztuki oraz literatury niemieckiej. Jako badacz i wykładowca Instytutu Architektury Krajobrazu ETH Zurich zajmował się badaniem dźwiękowego wymiaru alpejskich lodowców i infrastruktury wodnej. Jego twórczość została wyróżniona m.in. nagrodami Prix Ars Electronica oraz Sound of the Year Awards. Prace Bergera były prezentowane m.in. w siedzibie Organizacji Narodów Zjednoczonych w Nowym Jorku, podczas Międzynarodowego Biennale Architektury w Wenecji, w Canadian Centre for Architecture w Montrealu, ZKM Karlsruhe oraz w GRM Acousmonium w Paryżu.

https://ludwigberger.com/
https://ludwigberger.bandcamp.com/
https://www.crying-glacier.com/

Zarejestrowany pejzaż akustyczny splata ze sobą obietnicę pierwszych dni lata i melancholię ostatnich chwil w przedszkolu. Przestrzeń jest całkowicie wolna od zgiełku stolicy i szumu pobliskiej Trasy W-Z. Architektura oraz gęsta zieleń Mariensztatu działają jak naturalny filtr i akustyczny bufor ochronny. Odgłosy przedszkolnego placu zabaw – śmiech dzieci, beztroski gwar i nawoływania opiekunek – docierają do mikrofonu z oddalenia, przeplatając się ze śpiewem ptaków.

Ta audialna odległość staje się bezpośrednią metaforą nieuchronnego pożegnania z wczesnym dzieciństwem. Dźwięki przefiltrowane przez przestrzeń i bujną roślinność brzmią tak, jakby należały już do przeszłości, od której stopniowo się odchodzi.

Dźwiękowa pocztówka, choć głęboko osobista i podszyta subtelną nostalgią, unika ckliwości. Forma pracy opiera się na uważnym słuchaniu tego, co wydarza się samo – bez cyfrowej manipulacji i efektów. To czuły dokumentalny zapis ulotnego momentu przejścia i granicy, za którą dźwięki bezpiecznego mikroświata stają się już tylko wspomnieniem.

Iza Smelczyńska – muzykolożka, kompozytorka i autorka tekstów. Tworzy w obrębie eksperymentalnej muzyki elektronicznej i field recordingu. Interesuje się ekologią akustyczną oraz różnymi sposobami słuchania, co rezonuje w jej pracach, definiowanych jako „eseje dźwiękowe”. Jest autorką muzyki do słuchowisk i spektakli. Swoje prace prezentowała m.in. na festiwalach MUTEK (Montreal), CTM (Berlin), „Warszawska Jesień” i Sanatorium Dźwięku. Pisze o muzyce dla „Glissanda” i „Ruchu Muzycznego” oraz współprowadzi „FLIS: podcast o muzyce i słuchaniu” w culture.pl.

https://linktr.ee/iza.smelczynska